|
Cechy moralne człowieka
|
|
|
|
Punkt 1
|
Ludzie mają różne cechy charakteru. Są ludzie gwałtowni, ciągle wpadający w złość i są ludzie spokojnego usposobienia, którzy nigdy się nie złoszczą, lub złoszczą się raz na kilka lat. Są ludzie bardzo wyniośli i są ludzie bardzo skromni. Są ludzie pożądliwi, którzy nigdy nie mogą się nasycić i są ludzie o czystych sercach, którzy nie pożądają nawet tych niewielu rzeczy, które są potrzebne dla ciała.
Są ludzie pragnący bogactwa, którzy nie nasycą się wszystkimi pieniędzmi świata, tak jak jest napisane (Koh. 5:9) "Kto kocha pieniądze nie nasyci się pieniędzmi";
a są ludzie o skromnych potrzebach, którym wystarcza niewielka ilość, taka która nawet nie zaspakaja wszystkich ich potrzeb i nie uganiają się za bogactwem. Są ludzie, którzy głodują, by oszczędzać pieniądze, a to co zjadają
za własne pieniądze - zjadają cierpiąc. A są i ludzie wydający [rozrzutnie] wszystkie swoje pieniądze.
Podobnie jest ze wszystkimi innymi usposobieniami
u ludzi: są pogodni i przygnębieni, nikczemni i szlachetni, okrutni i współczujący, ludzie łagodnego serca i twardego serca.
|
|
Punkt 2
|
Najlepsza i najbardziej słuszna rzecz - to nauczyć się postępować drogą środka. Pożądać tylko rzeczy, których ciało potrzebuje i bez których nie można żyć, jak jest napisane: (Przys. 13:25) "Sprawiedliwy je dla nasycenia swojej duszy". Podobnie powinien człowiek zajmować się interesami po to, by dostać to, co jest potrzebne do codziennego życia, jak jest napisane: (Ps. 37:16) "Dobra jest odrobina dla sprawiedliwego".
Nie wyciągać rąk po więcej, ale i nie marnować pieniędzy, rozdawać cedakę według swoich możliwości i pożyczać mądrze temu, kto potrzebuje. Nie powinien być człowiek nazbyt wesoły i żartujący, ale i nie nazbyt poważny i przygnębiony; miałby cieszyć się przez wszystkie dni, być zadowolonym i mieć łagodne oblicze.
I podobnie z innymi cechami - ten kto postępuje drogą środka jest nazywany mądrym (chacham).
|
|
Punkt 3
|
Duma jest najgorszą cechą, nie wolno człowiekowi postępować z wyniosłością nawet w małym stopniu, ale powinien on zachowywać się ze skromnością, tak jak przykazali nasi mędrcy błogosławionej pamięci "Bardzo bardzo bądź uniżonego ducha" (Awot 4:4).
Jak można stać się skromnym? Wszystkie słowa człowieka powinny być łagodne, głowa pochylona, spojrzenie skierowane w dół, a serce do góry. I każdego człowieka należy postrzegać jako ważniejszego od siebie. Jeśli jest on bardziej uczony od ciebie, masz obowiązek szanowania go i jeśli jest on bogatszy od ciebie, także masz obowiązek szanowania go, ponieważ znajdujemy,
ze Rabi [Jehuda Hanasi] szanował bogatych (Eruwin 86a).
Pomyśl w ten sposób, że skoro HASZEM dał temu drugiemu bogactwo, to widocznie zasługuje on na to.
A jeśli drugi człowiek jest mniejszy od ciebie w wiedzy czy w bogactwie, to uważaj, że jest on bardziej sprawiedliwy od ciebie, bo jeśli popełnia jakiś grzech, robi to niechcący i przez przypadek. A jeśli ty popełniasz wykroczenie - robisz to świadomie. Jeśli będziesz tak myśleć zawsze - nie popadniesz w dumę i będzie ci dobrze.
|
|
Punkt 4
|
Podobnie gniew jest bardzo złą cechą. I słuszne jest dla człowieka powstrzymywać się od gniewu jak najbardziej. Powinien się on nauczyć, by nie wpadać w gniew nawet jeśli jest ku temu powód. A jeśli musi wywrzeć wrażenie na swoich dzieciach czy domownikach, może udawać przed nimi, że się gniewa, aby ich napomnieć, podczas gdy on sam powinien zachować wewnętrzne opanowanie. Powiedział Elijahu do Raw Jehudy, brata Raw Sala Pobożnego "Nie wpadaj w gniew a nie zgrzeszysz, nie odurzaj się a nie zgrzeszysz" (Berachot 29b). Powiedzieli tez nasi rabini błogosławionej pamięci "Każdy kto się złości, to jakby popełniał grzech awoda zara (bałwochwalstwa) i rządzą nim wszystkie rodzaje Gehenny (Gehinom), jak jest napisane: "Usuń gniew z twojego serca i odsuń zło od twojego ciała" (Koh. 11:10).
A wszelkie zło to Gehinom, jak jest napisane: "[Uczynił] także złego na dzień zła" (Przys. 16:4).
Życie człowieka gniewnego nie jest życiem. Dlatego przykazane jest, by oddalić się od gniewu, tak, by przywyknąć do tego, że nie poruszą człowieka rzeczy naprawdę prowokujące do gniewu. Jest to droga najlepsza i droga sprawiedliwych, że są obrażani, a nie obrażają [innych], wysłuchują obelg, a nie odpowiadają, działają
z miłością i cieszą się [nawet] w cierpieniu; o nich jest napisane: "Kochający [Go] są jak słońce, gdy zachodzi
w swojej sile" (Sędz. 5:31).
|
|
Punkt 5
|
Powinien człowiek zawsze jak najwięcej milczeć, a rozmawiać powinien tylko o słowach Tory, lub o rzeczach, które są potrzebne do życia. A nawet o rzeczach potrzebnych dla ciała nie powinien rozmawiać zbyt dużo. Powiedzieli nasi rabini błogosławionej pamięci "Kto przymnaża słów - sprowadza grzech" i powiedzieli też: "Nie znalazłem dla ciała nic lepszego od milczenia" (Awot 1:17). Powiedział Rawa "Co oznacza werset 'Śmierć
i życie jest w mocy języka'? - ten kto szuka życia - znajdzie je przez język (studiując Torę - Raszi), a ten kto szuka śmierci - znajdzie ją [także] przez język".
|
|
Punkt 6
|
Nie powinien być człowiek nazbyt wesoły i żartujacy, ale
i nie smutny i pogrążony w depresji. Powinien być zadowolony i pogodny. Tak powiedzieli [rabini] błogosławionej pamięci "Śmiech i lekkomyślność przyzwyczajają człowieka do niemoralności" (Awot 3:17).
Człowiek nie powinien być też zachłanny, zatroskany
o bogactwo, ale i nie powinien lekceważyć pracy. Powinien patrzeć przyjaznym okiem [na sprawy] mniej zajmować się interesami, a więcej zajmować się Torą.
A tym małym, co ma powinien się cieszyć. Tak powiedzieli [rabini] błogosławionej pamięci (Awot 4:28) "Zazdrość, pożądanie i duma - wyciągają człowieka ze świata
- i należy się [od tych rzeczy] oddalić.
|
|
Punkt 7
|
Ale nie wolno też pomyśleć w taki sposób: "Skoro zazdrość, pożądanie, duma i tym podobne rzeczy to zła droga i wyciągają one człowieka ze świata, odsunę się od nich jak najbardziej i oddalę się w drugą stronę: nie będę jadł mięsa, nie będę pił wina, nie będę się żenił, nie będę mieszkał w ładnym mieszkaniu i nie będę nosił ładnych ubrań, ale będę chodził w worku itd." To też jest zła droga
i nie wolno tak postępować. Kto tak robi jest nazywany grzesznikiem, bo jest napisane o nazirze (nazir - składany w czasach świątynnych szczególny ślub powstrzymywania się od wina i od obcinania włosów) "Odkupienie za to co zgrzeszył "(Nu. 6:11). I powiedzieli [rabini] błogosławionej pamięci "Jeśli nazir, który powstrzymał się tylko od wina potrzebuje odkupienia, to o ile bardziej ten, kto powstrzymuje się od wszystkich rzeczy" (Taanit 11a).
Dlatego orzekli nasi rabini błogosławionej pamięci,
iż człowiek powinien powstrzymywać się tylko od tych rzeczy, których zakazuje nam Tora i nie powinien robić dla siebie zakazów przez ślubowania i przysięgi co do rzeczy dozwolonych. Tak powiedzieli [rabini] błogosławionej pamięci "Czy nie dość ci tego, co zakazuje Tora, że zakazujesz sobie rzeczy dozwolonych?" (TJ Nedarim 9:1). I nasi rabini błogosławionej pamięci zakazali uciskać siebie samego postami więcej niż należy.
O wszystkich tych rzeczach powiedział Król Salomon - pokój z nim - "Nie bądź za nadto sprawiedliwym i nie bądź nazbyt mędrcem - dlaczego miałbyś gubić siebie samego?" (Koh. 7:16) I powiedział "Wyważ kroki swoich nóg i niech wszystkie twoje drogi będą utwierdzone" (Przys. 4:26).
|
|
Punkt 8
|
Wspomnieliśmy już zdanie Rabiego Jehudy Ben Teima (Awot 5:3) "bądź silny jak tygrys itd.", że człowiek nie może się wstydzić przed innymi ludźmi, gdy ci wyśmiewają się, że służy on Stwórcy - błogosławione Jego Imię. W żadnym razie nie wolno odpowiadać im niegrzecznie, aby nie nabyć zwyczaju bycia zuchwałym w innych sprawach, nawet nie związanych ze służba dla Boga - błogosławione Jego Imię.
|
|
Punkt 9
|
Nie wolno się też kłócić w sprawach micwy - np. kto będzie prowadził modlitwę publicznie, lub kto ma dostać aliję do Tory itp. Tak jak to było w przypadku lechem panim (chlebów pokładnych) - mimo tego, że zjedzenie ich było micwą, uczymy się: "Skromni zwykli rezygnować ze swojej porcji, a żarłoczni chwytali i zjadali" (Joma 39a).
|
|
Punkt 10
|
Jest w naturze człowieka, że na jego czyny mają wpływ jego przyjaciele, koledzy i sąsiedzi. Dlatego człowiek powinien zaprzyjaźnić się z dobrymi ludźmi, przesiadywać zawsze z mędrcami, aby uczyć się z ich czynów. A oddalać się od złych ludzi, którzy chodzą w ciemnościach, aby nie uczyć się od nich.
Powiedział Król Salomon (pokój z nim) "Kto chodzi
z mędrcami - zmądrzeje, a przyjaźniący się z głupcam
- stanie się głupcem".
Jeśli ktoś mieszka w mieście, gdzie są złe zwyczaje,
a ludzie z tego miasta nie chodzą drogą prawości - lepiej jest wyprowadzić się i zamieszkać w mieście, gdzie ludzie są sprawiedliwi i mają dobre zwyczaje.
|
