<-- Powrót

 

Rozdzial 72 - Prawa dotyczące przygotowań do Szabatu

Kicur Szulchan Aruch może służyć tylko jako ogólny wstęp do poznania prawa żydowskiego - w razie problemów halachicznych należy skonsultować się z rabinem.

Kicur Szulchan Aruch

Rabin Solomon Ganzfried


1.

 

Szabat święty jest przymierzem i wielkim znakiem danym mam przez Świętego Niech Będzie Błogosławiony, aby było wiadomym, że w sześć dni uczynił HASZEM niebo i ziemię i wszystko co jest w nich i odpoczął w dniu siódmym.


2.

 

To jest podstawa wiary.


3.

 

Powiedzieli nasi rabini błogosławionej pamięci: "Ważność Szabatu jest jak wszystkie micwot".


4.

 

Kto przestrzega praw Szabatu, to jakby przestrzegał całą Torę, a kto bezcześci prawa Szabatu, to jakby zaprzeczał całą Torę. I tak jest napisane u Ezdrasza: "Na górę Synaj zszedłem i dałem Twojemu ludowi Torę i przykazania i dałem im poznać Szabat Twój święty". 


5.

 

Każdy kto bezcześci Szabat publicznie, jest jak bałwochwalca pod każdym względem: 
 - jeśli dotknie wina - staje się ono zakazane.
 - I chleb, który piecze - jest jak chleb bałwochwalców 
 - i tak samo jedzenie, które gotuje.


6.

 

"Publicznie" - to znaczy wobec dziesięciu Żydów - gdy są oni świadomi czyjegoś odstępstwa, a nie tylko w chwili, gdy widzą, że robi on coś zakazanego. 
To jest prawo wywiedzione z Gemary i od komentatorów. Stąd prorok wychwala: (Iz. 56:2)"Szczęśliwy jest człowiek, który to czyni i ten, który tego dotrzymuje - przestrzega Szabatu, by go nie bezcześcić..." 


7.

 

Każdy, kto przestrzega Szabatu zgodnie z jego prawami, szanując go i rozkoszując się nim ze wszystkich swoich możliwości ma nagrodę na tym świecie, oprócz wielkiej nagrody oczekującej w przyszłym świecie - to też jest wyjaśnione przez proroka (Iz. 58:13-14) "Jeśli powstrzymasz w Szabat swoje nogi, by nie chodzić za swoimi sprawami w dniu moim świętym i nazwiesz Szabat rozkoszą, a [dzień] święty HASZEM - [dniem] godnym szacunku. I uczcisz go nie wykonując swoich spraw, nie wychodząc do swoich zajęć i nie dyskutując o nich - to będziesz się rozkoszował w Bogu i sprawię, że będziesz wyniesiony na wyżyny ziemi i będę cię karmił dziedzictwem Jakuba twojego ojca - tak powiedziały usta HASZEM" Jest napisane: (Ex. 20:8) "Pamiętaj o dniu Szabatu - aby go święcić". 
Znaczy to, aby każdego dnia pamiętać o święceniu dnia Szabatu. 
Jeśli ktoś kupuje do jedzenia jakąś szczególną, rzadką rzecz, a nie jest to rzecz, która mogłaby się zepsuć [przechowywana] - powinno się ją kupić na cześć Szabatu. 
W piątek należy wstać rano, aby kupić rzeczy na potrzeby Szabatu. 
Można je kupować nawet przed poranną modlitwą, pod warunkiem, że nie traci się przez to możliwości uczestniczenia we wspólnej modlitwie. 
Lepiej jest robić zakupy na Szabat w piątek, niż w czwartek. Tylko rzeczy, które wymagają przygotowywania należy kupić w czwartek. A nad każdą kupowaną rzeczą należy powiedzieć "Lichwod Szabat" - "Na cześć Szabatu". 
Zgodnie z zarządzeniami Ezdrasza ubrania na Szabat należy uprać w czwartek, a nie w piętek, bo w piątek należy zająć się przygotowaniem Szabatu. 
Jest micwą dla każdego człowieka, że nawet jeśli ma służących, to powinien zrobić coś sam - ze względu na cześć Szabatu. 

Raw Chisda siekał jarzyny; 
Raba i Raw Josef rąbali drwa; 
Rabi Zera rozpalał ogień; 
Raw Nachaman sprzątał dom - wnosił rzeczy potrzebne na Szabat i wynosił rzeczy używane w dni powszednie. 
Od nich niech się uczy każdy człowiek, by nie mógł powiedzieć "To umniejsza moją godność" bo przez uhonorowanie Szabatu człowiek podnosi własną godność. 
Jest zwyczaj wśród wszystkich Żydów, aby piec chleby w domu na cześć Szabatu. 
Jeśli je się w dni powszednie pat palter (chleb pieczony przez nie-Żyda, dozwolony dla Żydów) to w Szabat należy starać się jeść pat jisrael (chleb pieczony przez Żyda); ale nawet jeśli w dni powszednie je się pat jisrael, to na cześć Szabatu należy upiec chleb we własnym domu, aby pani domu mogła spełnić micwę oddzielania chały (hafraszat chala); 
Adam był stworzony w piątek i był przeznaczony jako chala (wybrana część) świata, a kobieta zniszczyła to swoim grzechem, dlatego kobiety powinny naprawiać ten stan przez micwę oddzielania chały. 
Piecze się trzy bochenki: wielki, średni i mały. 

Średni jest na kolację w piątek wieczorem, 
wielki - na posiłek w sobotę, aby podkreślić większą chwałę dnia, 
a najmniejszy bochenek - na Seuda Szeliszit (trzeci posiłek Szabatowy). 

Przygotowuje się mięso i ryby - dorodne i smaczne i dobre wino, wedle możliwości. 
Jedzenie ryb na każdy posiłek Szabatowy jest micwą. Ale jeśli komuś szkodzą ryby lub nie smakują mu - nie powinien ich jeść, bo Szabat jest dany dla rozkoszy, nie dla cierpienia. 
Ostrzy się nóż - także na cześć Szabatu, sprząta się dom i ścieli się łóżka, na stole kładzie się obrus, który powinien być przez cały Szabat. Niektórzy przykrywają stół dwoma obrusami.


8.

 

Należy radować się nadejściem Szabatu. 
Gdyby oczekiwało się nadejścia drogiego i ważnego gościa - przygotowałoby się dom na jego cześć - to o ile bardziej na nadejście Szabatu - Królowej. 
W niektórych miejscach przyrządza się na ucztę Szabatową potrawy, nawiązujące swoim wyglądem do tego, że manna na pustyni była jakby w skrzyni - osłonięta rosą od góry i rosą od dołu. Próbuje się też w piątek wieczorem potraw przygotowanych na sobotę. 
Nawet biedny Żyd powinien dołożyć starań, by rozkoszować się Szabatem. 
Powinien oszczędzać przez cały tydzień, aby zgromadzić pieniądze na Szabat. 
Jeśli nie ma pieniędzy na potrzeby Szabatu to powinien nawet pożyczyć pod zastaw. Na ten temat powiedzieli nasi rabini błogosławionej pamięci: "Powiedział Bóg: dzieci moje - pożyczcie ze względu na mnie - a ja wam odpłacę!" (Beca 15a).


9.

 

Całe jedzenie człowieka jest zgromadzone (przeznaczone) dla niego od Rosz Haszna, oprócz tego co wyda na Szabat i święta - bo jeśli wyda więcej - to jest mu dodawane. 
Ale na bardzo trudne okoliczności powiedzieli nasi rabini błogosławionej pamięci: (Szabat 118a) "Uczyń swój Szabat raczej jak dzień powszedni, ale nie bądź zależny od innych ludzi". 
W każdym razie, jeśli to możliwe należy postarać się o choćby małą rzecz na cześć Szabatu: małe ryby lub coś podobnego. Ten, komu posłano coś do zjedzenia w Szabat, powinien zjeść to w Szabat, nie zostawiać na dzień powszedni.


10.

 

Nie wykonuje się już żadnej zaplanowanej pracy w piątek od czasu Mincha Ketana; 
można wykonywać tylko prace przypadkowe i prace na potrzeby Szabatu. 
Nie wolno przygotowywać już odpłatnie ubrania dla kogoś innego. Kto jednak jest biedny i potrzebuje zarobić na potrzeby Szabatu - wolno mu pracować cały dzień - jak w chol hamoed. Wolno ostrzyc innego Żyda w ciągu całego dnia, nawet jeśli jest się zawodowym fryzjerem i nawet za zapłatę, bo uczesanie jest z pewnością robione dla uhonorowania Szabatu.

 

11.

 

Sklepy zamyka się na godzinę przed Szabatem.

 

12.

 

Od dziewiątej godziny halachicznej (!) należy powstrzymać się od regularnego posiłku, nawet takiego, który zwykło się jadać w dzień powszedni. 
Posiłek, którego nie zwykło się jeść w dzień powszedni, nawet jeśli jest to Seudat Micwa, jeśli można było ją wydać w inny dzień, to nie wolno jej organizować w piątek, nawet rano. 
Ale jeśli jest to Seudat Micwa, która wypada w ten dzień (np. posiłek z okazji obrzezania dziecka, wykupienia pierworodnego itp.) wówczas wolno ją organizować w piątek. Ale należy przygotować ją rankiem i nie jeść zbyt dużo, aby móc zjeść posiłek Szabatowy z apetytem.

 


13.

 

Każdy Żyd musi skończyć czytanie paraszy, tak aby przeczytał w każdym tygodniu dwa razy paraszę z Tory na dany tydzień i raz Targum. 
Można zacząć czytanie od niedzieli (publiczne czytanie zaczyna się już na Minchę w Szabat). 
Ale najlepiej jest czytać paraszę w piątek po południu. Należy czytać każdy fragment (parasza petucha czy parasza setuma, a nawet fragment kończący się w połowie wersu) dwukrotnie, a następnie czytać fragment z Targumu. Po skończeniu Targumu, należy przeczytać fragment z Tory, aby zakończyć całe czytanie wersetem biblijnym. 
Dobrze jest nie przerywać czytania rozmową. 
Jest też zwyczaj czytać Haftarę; jeszcze inny zwyczaj to czytanie na koniec Pieśni nad Pieśniami. Kto jest w podróży i ma tylko Chumasz bez Targumu - powinien czytać wersety paraszy dwukrotnie, a Targum czyta gdy przybędzie na miejsce. 
Pobożni czytają też komentarz Rasziego. Jeśli ktoś nie jest dość wykształcony, powinien czytać tłumaczenie w znanym sobie języku, aby znał treść paraszy.

 


14.

 

W piątek należy umyć twarz, ręce i nogi w ciepłej wodzie, a jeśli to możliwe - całe ciało, a następnie zanurzyć się w mykwie. 
Nie wolno myć się razem z ojcem, z teściem, z mężem matki lub mężem siostry. Zasłania się organy płciowe podczas mycia, tam gdzie jest to w zwyczaju. 
Tak samo uczeń nie powinien myć się ze swoim nauczycielem, chyba że nauczyciel potrzebuje pomocy ucznia. Należy umyć głowę i obciąć paznokcie i włosy, jeśli są zbyt długie. Paznokci u rąk i u nóg nie obcina się tego samego dnia. Nie obcina się paznokci i włosów w Rosz Chodesz, nawet jeśli wypada w piątek. 
Niektórzy uważają, aby nie obcinać paznokci po kolei, ale według sposobu: zaczynając od palca wskazującego prawej ręki. Słowo BDAGH odpowiada kolejności obcinania paznokci u prawej ręki (kolejność według wartości numerycznej liter: 2, 4, 1, 3, 5). U lewej ręki rozpoczyna się od palca serdecznego, według słowa DBHGA (kolejność według wartości numerycznej liter: 4, 2, 5, 3, 1). Niektórzy uważają też, aby nie obcinać paznokci w czwartek, bo zaczynają one odrastać na trzeci dzień, a byłby to Szabat. Dobrze jest spalić obcięte paznokcie.


15.

 

W każdy piątek należy przebadać swoje czyny i pobudzić siebie do skruchy, by naprawić wszystkie błędy, popełnione podczas sześciu dni, bo piątek przed Szabatem zawiera w sobie wszystkie dni tygodnia, tak jak Rosz Chodesz zawiera w sobie cały miesiąc.

 


16.

 

Należy mieć na Szabat piękne ubrania, a także talit odpowiedni ze względu na cześć Szabatu, bo jest napisane: (Iz. 58: 13) "Aby go uhonorować" , a to oznacza aby twoja odzież na Szabat nie była jak odzież na dzień powszedni; nawet jeśli jest się w podróży pomiędzy nie-Żydami - należy założyć sobotnie ubranie, bo strój nie jest na cześć tych, którzy patrzą, ale na cześć dnia Szabatu.

 


17.

 

Należy dopilnować, aby ugotowane jedzenie było zdjęte z ognia (dosł. z płonących węgli) przed Szabatem. Jeśli ktoś zapomniał i nie zdjął garnka, a w Szabat weźmie garnek wokół którego żarzą się węgle - poruszy węgle. Żydowi nie wolno tego zrobić, ale może to zrobić nie-Żyd.


18.

 

Jedzenie (gotowane), które przechowuje się w piecu na dzień Szabatu, jest dozwolone, nawet gdy drzwiczki pieca nie są zaklejone gliną, ale nie wolno otwierać pieca w nocy, bo gdyby w garnku było coś co jeszcze nie ugotowało się całkowicie, to ponowne zamknięcie pieca wspomogłoby gotowanie.

 

19.

 

Jedzenie, które wolno umieszczać w piecu, który nie jest zaklejony gliną to mięso, [potrawy z roślin] strączkowych i ciasto, ale pod warunkiem, że umieszcza się je odpowiednio dużo czasu przed rozpoczęciem Szabatu, tak aby były ugotowane przed Szabatem, do stanu, w którym będą nadawały się do jedzenia. Gdy umieszcza się [w piecu] potrawy z roślin strączkowych czy ciasto tuż przed zapadnięciem zmroku - wtedy właśnie trzeba zakleić piec gliną. Należy być ostrożnym, bo jeśli się tego nie zrobi, to nie wolno jeść tych rzeczy aż dopiero po Szabacie.

 

20.

 

Gdy otwiera się w Szabat piec, który był zaklejony gliną , powinien to zrobić nie-Żyd, jeśli nie ma nie-Żyda - robi to dziecko. Jeśli nie ma dziecka - może to zrobić dorosły Żyd, ale w sposób odmienny [niż w dni powszednie].

 

21.

 

Gdy ktoś w piątek wieczorem wkłada naczynie z kawą na użytek w Szabat do zagłębienia i zakrywa garnek poduszkami lub czymś podobnym, aby kawa była gorąca - to jeśli wkłada je do piasku, nie wolno mu zakrywać całego naczynia piaskiem; nawet jeśli zakrywa całe naczynie częściowo piaskiem, a częściowo materiałem lub czymś podobnym, tak że jest zakryte całe ze wszystkich stron - to też jest zakazane. Należy to zrobić w następujący sposób: naczynie w którym jest kawa wkłada się tylko do połowy lub do jednej trzeciej jego wysokości do piasku, reszta naczynia pozostaje na zewnątrz, wtedy należy położyć na nim deskę lub zakryć je innym naczyniem, ale tak, aby nie stykało się z tym, w którym jest kawa - i wówczas można przykryć je ubraniami, poduszkami itp.

 

22.

 

Tuż przed zmrokiem, należy zapytać domowników w delikatny sposób: czy oddzielono chala i powiedzieć im: zapalcie świece!

 

23.

 

Należy obowiązkowo sprawdzić ubranie w piątek wieczorem przed zmrokiem, czy nie ma wbitej igły, lub czy nie ma czegoś w kieszeniach. Należy to zrobić nawet w miejscu, gdzie jest eruw, ponieważ [w kieszeniach] może być coś co jest mukce (rzecz, której nie dotyka się w Szabat).

tłum. z hebr. Ewa Gordon