|
||||||||||||||
|
|
Jest zwyczajem zaczynać Maariw (modlitwę wieczorną) w piątek wieczorem wcześniej niż w inne dni, bo dobrze jest rozpoczynać Przyjęcie Szabatu, jeśli to możliwe - wcześniej - tj. gdy już minie czas pelag hamincha (jedna i jedna czwarta godziny halachicznej przed zachodem słońca). Ci którzy przez cały tydzień odmawiają Maariw o właściwej porze (tj. gdy ukażą się gwiazdy) mogą zacząć wcześniej w piątek wieczorem. Nawet jeśli w ciągu tygodnia odmawia się zazwyczaj o tej porze Minchę (modlitwę popołudniową) - należy to potraktować jako spełnianie micwy mosif mechol al hakodesz - dodawanie z [czasu] powszedniego do świętego. |
|
|
W błogosławieństwie Haszkiwenu nie zakańcza się tak jak w dni powszednie "Szomer amo Jisrael" - "Strzegący lud Izraela", ponieważ Izrael nie potrzebuje strzeżenia w Szabat, gdyż sam Szabat nas strzeże, ale mówi się "Ufros alenu..." -"Rozpostrzyj nad nami szałas Twojego pokoju" i kończy się "Błogosławiony jesteś Ty HASZEM rozpościerający szałas pokoju..." ("...hapores sukat szalom ...") itd. Tak samo mówi się w święto. Jeśli ktoś się pomylił i zakończył tak jak w dzień powszedni, to jeśli uświadomił sobie pomyłkę zaraz po słowie laad, powinien powiedzieć od razu "hapores sukat szalom ..."itd., ale jeśli sobie nie przypomniał natychmiast - nie musi powtarzać całego błogosławieństwa. |
|
|
W środkowym błogosławieństwie Amidy (Szmone Esre) mówi się: na Maariw Wejanuchu wah- "Odpoczną w niej", na Szachrit (modlitwę poranną) i Musaf (modlitwę dodatkową) - Wejanuchu wo - "Odpoczną w nim", na Minchę - Wejanuchu wam - "Odpoczną w nich". |
|
|
Po Amidzie na Maariw w piątek wieczorem, wszyscy mówią razem Wajechulu (Gen. 2:1-3); odmawia się to na stojąco, gdyż przez to świadczymy, że Święty Błogosławiony jest stwórcą świata, a świadkowie składają świadectwo stojąc. |
|
|
Po tym kantor (szeliach hacibur) odmawia modlitwę Beracha achat meen szewa, zaczynając od słów: "Baruch Ata.....Magen Awot". "...Tarcza Praojców" itd., a kończy błogosławieństwem "Mekadesz haszabat" - "Który uświęcasz Szabat", zgromadzeni powinni stać w czasie tej modlitwy i słuchać z uwagą; jest w zwyczaju mówić razem z kantorem od słów Magen Awot do "Zecher lemaase Bereszit" - "na pamiątkę Dzieła Stworzenia"; także ten, kto modli się sam może powiedzieć tę część modlitwy, ale nie więcej. |
|
|
To błogosławieństwo odmawia się w każdy Szabat w roku, nawet w Szabat, który przypada w święto, za wyjątkiem Szabatu, który wypada w pierwsze dwa dni Pesach. |
|
|
Błogosławieństwo to odmawia się wyłącznie w obecności stałego minjanu, w miejscu gdzie zebrał się minjan okazyjny (np. w domu pana młodego, lub w domu żałobnika) - nie odmawia się tego błogosławieństwa. Ale jeśli zostało wyznaczone miejsce modlitwy z minjanem na jakiś czas (na kilka tygodni np. na targach) - to odmawia się wtedy to błogosławieństwo. |
|
|
W niektórych krajach jest zwyczaj, że kantor robi kidusz w synagodze w piątek wieczorem i w święta (za wyjątkiem dwóch pierwszych wieczorów Pesach), ale ponieważ kantor przez ten kidusz nie jest zwolniony z micwy robienia kiduszu w swoim domu, a nie wolno mu nic próbować przed kiduszem, to aby jego błogosławieństwo nie było na marne - daje się [wino] do wypicia dziecku, które jest w wieku, gdy zaczyna się uczyć - dziecko słuchając tego kiduszu - spełnia swoją micwę i jednocześnie błogosławieństwo kantora nie jest na marne (gdyż wolno karmić dziecko przed kiduszem). Jeśli nie ma dziecka w synagodze, to ten kto robi kidusz, lub ktoś inny powinien mieć intencję spełnienia micwy przez ten kidusz i wypija rewiit - przepisową ilość wina, żeby powiedzieć po tym Beracha acharona (błogosławieństwo końcowe). Następnie idzie do domu i może zrobić kidusz dla żony i swoich domowników, jeśli oni sami nie potrafią. Ten kto robi kidusz w synagodze spełnia tym swoją micwę, bo chociaż kidusz powinien być zrobiony w miejscu, gdzie będzie się jadło, to w oparciu o decyzję poskim (znawców halachy) w razie szczególnej sytuacji kidusz jest ważny jeśli wypiło się ilość rewiit wina. Dobrze jest jeśli robiący kidusz wypije rewiit dodatkowy (oprócz tej ilości, która wypełnia usta) tzn. - pierwszy łyk jest dla kiduszu a drugi rewiit jest w miejsce posiłku. |
|
|
Jest zwyczaj mówienia fragmentu [z Miszny, z traktatu Szabat] Bame madlikim, ale nie mówi się go, gdy Szabat przypada w święto lub w chol hamoed. |
|
|
Jest zwyczaj, że w Szabat nie wstaje się tak wcześnie, jak w powszednie dni by iść do synagogi [na Szachrit], ponieważ sen jest jedną z przyjemności Szabatu, a to jest oparte na słowach Tory, gdyż o ofierze tamid - nieustającej jest napisane "o poranku" (Num. 28:4), a o ofierze szabatowej jest napisane (Num. 28:9) "w dniu Szabatu", to znaczy później [niż rano]. Ale należy być ostrożnym, aby nie stracić przepisowego czasu na odmówienie Szema i Amidy. |
|
|
Pora na modlitwę Musaf zaczyna się zaraz po Szachricie, ale nie należy jej przesuwać poza siódmą (halachiczną!) godzinę dnia, gdy ktoś odmawia Musaf po tym czasie - jest to już wykroczenie, ale mimo to spełnia tym swój obowiązek, bo czas na Musaf jest przez cały dzień. |
|
|
Gdy ktoś ma odmówić dwie Amidy - jedną na Minchę i jedną na Musaf - w przypadku, gdy nie powiedział Musafu do godziny szóstej i pół - to najpierw mówi Minchę a potem Musaf, ponieważ Mincha przypada częściej, a jest zasada tadir weszeejno tadir - tadir kodem: gdy coś robi się częściej a coś rzadziej - to częstsze ma pierwszeństwo. Ale nie postępuje się tak w modlitwie zbiorowej. |
|
|
Jest błędem, gdy podczas Keduszy na Musaf mówi się od razu po "Szema Jisrael Adonaj Elohenu Adonaj echad" słowa: "Echad hu Elohenu..."itd., ponieważ nie wolno powiedzieć dwa razy słowa Echad (Jedyny) - połączonych - jedno za drugim. Mówi się więc "...Adonaj Echad - hu Elohenu..." itd.; tylko kantor, ponieważ robi pauzę dla zgromadzonych - może zacząć o d słowa Echad. |
|
|
Na Minchę przed czytaniem Tory odmawia się modlitwę "Waani tefilati..." itd. (Ps. 69:14), bo nasi rabini błogosławionej pamięci wyjaśniają: jest napisane (Ps. 69:13) "Rozmawiają o mnie siedzący w bramie i [grają] pieśni pijackie" i jest napisane zaraz za tym: "Waani tefilati..." - "A ja modlę się do Ciebie..." itd. Powiedział Dawid przed Bogiem: Panie wszechświata, ten naród nie jest jak inne narody na świecie: narody tego świata, gdy piją i upijają się to idą i postępują w próżności. My nie jesteśmy tacy - mimo tego, że ucztowaliśmy - modlimy się do Ciebie. Dlatego mówi się te słowa przed czytaniem Tory - by podziękować naszemu Stwórcy, "że nie dał naszego udziału takiego jak ich udział", bo nawet najmniej wykształceni, którzy są wśród nas przychodzą by posłuchać Tory. W święto, które przypada w dzień powszedni, gdy nie czyta się Tory [na Minchę] - nie odmawia się [też] tych słów. Ale mówi się je w Szabat, nawet jeśli nie czyta się z Sefar Tora - odmawia się je przed Pół - kadiszem, aby nie robić przerwy pomiędzy Kadiszem i Amidą. |
|
|
Po powtórzeniu Amidy przez kantora, odmawia się "Cidkatecha cedek..." - są to trzy wersety na zaakceptowanie sprawiedliwości wyroku Bożego dla trzech sprawiedliwych Józefa, Mojżesza i Dawida, którzy zmarli o tej porze [po południu w sobotę]. Ale jeśli to wypada w okresie, gdy [w dni powszednie] nie mówi się tachnunu - nie odmawia się też tej modlitwy. Jeśli jednak jest to modlitwa publiczna w domu żałobnika - odmawia się te wersety, bo ich pominięcie byłoby publicznym okazaniem żałoby - a to jest zakazane tzn. nie ma publicznej żałoby w Szabat. |
|
|
Jeśli ktoś pomylił się i zaczął mówić [w Amidzie] środkowe błogosławieństwa na dzień powszedni i uświadomił sobie to w połowie błogosławieństwa - powinien skończyć to błogosławieństwo, które zaczął, a potem zacząć błogosławieństwo środkowe na Szabat (lub na święto). Z tego powodu, [że według rabinów] należałoby odmawiać także w Szabat wszystkie błogosławieństwa środkowe na dzień powszedni i dla podkreślenia świętości dnia Szabatu - błogosławieństwo Rece - jak na Rosz Chodesz i w chol hamoed, ale ze względu na chwałę dnia Szabatu (i święta), żeby nie męczyć zgromadzonych, mędrcy ustanowili jedno błogosławieństwo środkowe - Keduszat hajom - Świętość dnia. Ale ten, kto zaczął błogosławieństwo z dnia powszedniego, powinien je skończyć. |
|
|
Jeśli ktoś powiedział tylko jedno, początkowe słowo z błogosławieństwa powszedniego i przypomniał sobie że jest Szabat i tak powinien je skończyć. Wyjątkiem jest błogosławieństwo Ata chonen, jeśli ktoś powiedział tylko słowo Ata, to nie musi kończyć błogosławieństwa powszedniego, bo środkowe błogosławieństwa na Maariw i Minchę w Szabat, zaczynają się od Ata. Dlatego podczas Maariw lub Minchy, nawet jeśli ktoś zapomniał, że jest Szabat i zaczął modlić się, mówiąc słowo Ata, chcąc powiedzieć Ata chonen, ale przypomniał sobie w tym momencie, że jest Szabat, nie musi mówić błogosławieństwa Ata chonen, ale kontynuuje mówiąc słowo ...kidaszta itd. Ala jeśli przydarzy mu się to podczas Szachritu, to znaczy jeśli się pomylił myśląc, że jest dzień powszedni, musi skończyć błogosławieństwo Ata chonen. Jeśli natomiast wiedział, że jest Szabat i że trzeba powiedzieć błogosławieństwo Jismach Mosze, ale z przyzwyczajenia powiedział już słowo Ata - nie musi kończyć błogosławieństwa Ata chonen, ale mówi Jismach Mosze, dlatego, że w modlitwach na Szabat są też modlitwy, które zaczynają się od słowa Ata i uważa się, że jest to jak zastąpienie jednej szabatowej modlitwy inną szabatową, z tego powodu, że modlący się był świadomy, że jest Szabat. |
|
|
Jeśli nie przypomniał sobie [że jest Szabat] aż do ostatnich błogosławieństw (tzn. aż do Rece i następnych) - powinien przerwać w środku błogosławieństwa w miejscu, gdzie sobie to uświadomił i zacząć błogosławieństwo na Szabat (lub święto). Ale jeśli sobie nie uświadomił pomyłki, aż zaczął mówić Jihju leracon - zaczyna całą Amidę od początku. |
|
|
Podczas Amidy na Musaf, jeśli ktoś pomylił się i zaczął mówić środkowe błogosławieństwa jak w dzień powszedni - powinien przerwać w środku błogosławieństwa, gdy sobie to uświadomił i zacząć błogosławieństwo środkowe na Musaf, ponieważ w Amidzie na Musaf nie ma błogosławieństw środkowych jak w Amidzie na dzień powszedni - jest tylko jedno - na Musaf. |
|
|
Kto się pomylił i zaczął odmawiać modlitwę powszednią w Szabat jest to dla niego niedobry znak; powinien badać swoje czyny w następnym tygodniu i zrobić teszuwę (skruchę). |
|
|
Jeśli ktoś w środkowym błogosławieństwie Amidy na Szabat pomylił pomiędzy się błogosławieństwami szabatowymi - to jeśli uświadomił to sobie zanim wypowiedział Imię Adonaj kończące błogosławieństwo - powinien wrócić i zacząć właściwe błogosławieństwo. Ale jeśli powiedział już słowo Adonaj - powinien skończyć mówiąc Mekadesz haszabat i nie musi mówić już właściwego błogosławieństwa, dlatego że najistotniejszą częścią środkowego błogosławieństwa jest fragment Rece wimenuchatenu - a on jest jednakowy we wszystkich błogosławieństwach środkowych Amidy na Szabat. |
|
|
Których modlitw dotyczą te reguły? Amidy na Maariw, Szachrit i Minchę. Ale na Musaf, jeśli ktoś powiedział inne błogosławieństwo to nie wypełnił micwy, ponieważ nie wspomniał ofiary dodatkowej. Jeśli w miejsce błogosławieństwa środkowego Amidy na Maariw, Szachrit lub Minchę powiedział to na Musaf - także nie spełnił micwy, ponieważ jest to fałszywe stwierdzenie wobec Boga - wspomnienie o ofierze dodatkowej [zanim wspomniał o innych ofiarach]. |
|
|
Jeśli ktoś pomylił się w Amidzie na święto, tzn. gdy powinien był zakończyć "Mekadesz Jisrael wehazemanim", a powiedział "Mekadesz haszabat" - jeśli wrócił w czasie tzw. toch kede dibur [czas jaki zabierze wypowiedzenie słów Szalom alecha rabi] i powiedział "Mekadesz Jisrael wehazemanim" - wypełnił micwę, ale jeśli nie - powinien wrócić do słów "Ata wechartanu". tłum. z hebr. Ewa Gordon |