<-- Powrót

 

Rozdzial 77 - Kidusz

Kicur Szulchan Aruch może służyć tylko jako ogólny wstęp do poznania prawa żydowskiego - w razie problemów halachicznych należy skonsultować się z rabinem.

Kicur Szulchan Aruch

Rabin Solomon Ganzfried

 


1.

 

Uświęcenie Szabatu przez słowa jest pozytywnym przykazaniem z Tory, jak jest napisane: "Pamiętaj o dniu Szabatu, aby go święcić" (Ex. 20:8), to znaczy pamiętaj o Szabacie przez zrobienie kiduszu. Dlatego robi się kidusz na początek Szabatu i hawdalę na jego koniec, a rabini wprowadzili przepis, żeby tak kidusz jak i hawdalę odmówić nad kielichem wina.


2.

 

Można zrobić kidusz i zacząć jedzenie nawet jeśli jeszcze nie zapadł zmrok. Ale ci, którzy mają w zwyczaju w dni powszednie odmawiać Maariw [później], a w Szabat odmawiają go wcześniej - ci nie mogą jeść, aż do momentu, gdy jest przynajmniej pół godziny przed ukazaniem się gwiazd. Dlatego jeśli jest tylko pół godziny do zapadnięcia zmroku, należy zaczekać do zmroku i wtedy odmówić Szema, a następnie zrobić kidusz. Przed kiduszem nie wolno nic jeść, nie wolno nawet pić wody.


3.

 

Przykazanie kiduszu należy spełniać winem starym i dobrym i o ile to możliwe lepiej jest użyć wina czerwonego. Jeśli nie można dostać odpowiedniego koszernego wina - można zrobić kidusz nad winem rodzynkowym. Wajechulu odmawia się stojąc i patrząc w kierunku świec. Potem można usiąść i patrząc na kielich odmówić błogosławieństwa nad winem Bore peri hagafen i Aszer kidszanu. Jeśli nie ma wina, można zrobić kidusz nad chlebem, ale nie można nad innymi napojami.


4.

 

Kobiety też mają obowiązek [powiedzenia] kiduszu, dlatego powinny słuchać go dokładnie i odpowiedzieć Amen, ale nie mówią Baruch hu uwaruch szemo. Chłopiec, który ma trzynaście lat - jeśli nie jest wiadomym, czy ma już oznaki dojrzałości - dwa włosy łonowe - nie może on zrobić kiduszu dla kobiety. Kobieta robi wtedy kidusz sama. Jeśli nie potrafi - mówi razem z chłopcem - słowo po słowie. Także jeśli słucha kiduszu odmawianego przez jej męża lub innego mężczyznę - dobrze jest jeśli powtarza słowa za nim. 


5.

 

Nie odmawia się kiduszu nad winem, które skwaśniało, ani nad winem, które ma zły zapach, nawet jeśli nie skwaśniało i jego zapach i smak są takie, że można by powiedzieć nad nim błogosławieństwo - ale nabrało złego zapachu, ponieważ było trzymane w nieczystym naczyniu i nabrało zapachu naczynia - nie odmawia się nad nim kiduszu. Podobnie jeśli wino stało odkryte przez kilka godzin (chociaż w naszych czasach nie przestrzega się tak bardzo przykrywania rzeczy) - nie odmawia się kiduszu nad takim winem, bo jest napisane (Mal. 1:8) "Jeśli przyniesiesz go jako dar dla władcy - to czy będziesz przyjęty i czy okaże ci on łaskę?" Wino w którym jest piana powinno być przecedzone, ale jeśli nie można go przecedzić - odmawia się nad nim kidusz. Jeśli jest na nim jednak biały nalot - nie używa się go do kiduszu, ponieważ wiadomym jest, że z pewnością straciło już swój smak.


6.

 

Można odmówić kidusz nad winem gotowanym (jajin mewuszal) i nad winem, w którym jest miód, są tacy, którzy nie odmawiają kiduszu nad takimi winami, ponieważ nie są to wina nadające się na ołtarz [na ofiary w Bet Hamikdasz]. Dlatego jeśli to możliwe należy postarać się o inne wino. 


7.

 

Kielich powinien być nieuszkodzony i czysty. Wszystkie prawa związane z Birkat hamazon (Błogosławieństwem po jedzeniu) dotyczące kielicha stosują się do kielicha na kidusz w piątek wieczór i w sobotę i kielicha na hawdalę. Dobrze jest odmówić piątkowy kidusz nad dużym kielichem wina i zostawić z niego nieco na kidusz sobotni i na hawdalę.


8.

 

Chały powinny być przykryte w chwili odmawiania kiduszu, nawet jeśli odmawia się kidusz tylko nad chałami - na pamiątkę manny, która była przykryta rosą z góry i z dołu.


9.

 

Odmawiający kidusz powinien wypić z kielicha [przynajmniej] taką ilość wina, która jednorazowo wypełnia usta i jest przykazaniem, że wszyscy obecni powinni spróbować wina z błogosławionego kielicha. Ten kto nie może pić winna z powodu ślubowania, z powodów zdrowotnych, lub z innego powodu - nie odmawia kiduszu nad winem.


10.

 

Ponieważ wino na kidusz jest na potrzeby posiłku - nie wymaga błogosławieństwa końcowego po wypiciu wina, gdyż po całym posiłku będzie odmawiane Birkat hamazon. Ale są tacy, którzy twierdzą, że Birkat hamazon nie zwalnia z błogosławieństwa po winie. Dlatego jeśli to możliwe, po Birkat hamazon należy odmówić błogosławieństwo nad kielichem wina, wypić [ilość] rewiit i odmówić Beracha achrona (Błogosławieństwo końcowe), włączając wino z kiduszu.


11.

 

Nad winem używanym w trakcie posiłku nie trzeba już odmawiać błogosławieństwa, bo jest ono włączone w błogosławieństwie nad winem kiduszowym.


12.

 

Gdy ktoś odmówił kidusz nad kielichem i sądził, że jest w nim wino, a odkrył, że jest tam woda lub inny napój - powtarza kidusz nad winem. Jeśli wino stało przed nim na stole i miał on zamiar pić wino podczas posiłku - nie musi odmawiać kiduszu po raz drugi, bo jest tak, jak gdyby powiedział kidusz nad winem. Jeśli nie było przed nim wina na stole, ale wino znajduje się w domu i ma on zamiar pić je podczas posiłku - nie musi odmawiać Bore peri hagafen, ale odmawia Aszer kidszanu itd. Jeśli w kielichu był jakiś alkohol, np. miód pitny (jeśli jest to tradycyjny dla danego miejsca napój alkoholowy) - nie musi odmawiać kiduszu po raz drugi, ale odmawia błogosławieństwo Szehakol i wypija. W miejscach, gdzie jest zwyczaj odmawiać kidusz po umyciu rąk, przed ukrojeniem chleba - także nie ma obowiązku powtarzania kiduszu po raz drugi, odmawia się błogosławieństwo Hamoci - i uważa się, że kidusz był powiedziany nad chlebem.


13.

 

Także kidusz w sobotę powinien być odmówiony nad kielichem. Kidusz stanowi błogosławieństwo Bore peri hagafen. Ten kidusz też jest obowiązkowy dla kobiet. I także przed tym kiduszem nie wolno nic próbować, ani nawet pić wody, tak jak przed kiduszem w piątek wieczorem. Najlepiej jest spełniać te micwę również nad kielichem wina. Jeśli ktoś woli inne mocne alkohole i odmawia kidusz nad nimi - wypełnia tym micwę, musi jednak uważać, aby kielich zawierał ilość rewiit i trzeba wypić z niego bez przerwania ilość, która jednorazowo napełnia usta.


14.

 

Tak w piątek wieczorem jak i w sobotę kidusz musi być odmawiany w miejscu posiłku Jeśli ktoś odmówił kidusz w jednym domu, a jadł w innym - nawet jeśli w chwili odmawiania kiduszu miał taki zamysł - nie spełnił micwy kiduszu. Należy także zjeść od razu po kiduszu. Jeśli ktoś nie zjadł zaraz po kiduszu - nie wypełnił micwy. W sobotę, jeśli ktoś nie chce jeść głównego posiłku po kiduszu, może odmówić kidusz i zjeść zaraz potem trochę ciasta. Trzeba wtedy wypić wino w ilości rewiit, aby móc odmówić błogosławieństwo Al hamichja weal peri hagafen. Można tak zrobić nawet przed Musafem, gdy ktoś jest słaby fizycznie. Mohel, który musi odmówić błogosławieństwo nad kielichem wina podczas obrzezania, a jeszcze nie mówił kiduszu szabatowego - powinien wypić z kielicha ilość, która napełnia usta i dodatkowo rewiit.


15.

 

Wolno zjeść coś po Szachricie, a przed Musafem. Chleba wolno zjeść nie więcej niż ilość równą wielkości jajka - keweca, ale bez ograniczeń można jeść owoce. Należy jednak przed tym najpierw odmówić kidusz, wypić ilość wina, która napełnia usta i dodatkowo ilość rewiit, lub można wypić rewiit wina i zjeść ilość kezajit jedzenia zrobionego z któregoś z pięciu rodzajów zbóż [żyto, pszenica, jęczmień, owies, proso, orkisz].


16.

 

Wszyscy Żydzi - mężczyźni i kobiety - mają obowiązek zjeść w Szabat trzy posiłki - jeden w piątek wieczorem i dwa w sobotę. Na każdy posiłek jest obowiązek jedzenia chleba (nawet na Seuda szeliszit - trzeci posiłek - należy być gorliwym i jeść chleb). Ponieważ myje się przedtem ręce i odmawia błogosławieństwo - należy zjeść ilość chleba minimum keweca (wielkości jajka.) Dlatego należy uważać podczas głównego posiłku, by nie przepełnić żołądka, żeby można było wypełnić micwę trzech posiłków. Jeśli nie ma w ogóle możliwości zjedzenia chleba [na trzeci posiłek] powinno się zjeść przynajmniej kawałek ciasta lub jakieś jedzenie zrobione z któregoś z pięciu gatunków zbóż, nad którym odmawia się błogosławieństwo Bore mine mezonot. Ale jeśli nie można mieć nawet tego, powinno się zjeść coś, co zazwyczaj je się z chlebem, np. mięso czy ryby. Jeśli nie ma także tego - można jeść owoce (także gotowane). Czas na Seuda szeliszit zaczyna się wtedy, gdy przychodzi czas mincha gedola, tzn. od szóstej i pół godziny halachicznej.


17.

 

Na każdy posiłek należy obowiązkowo odmawiać błogosławieństwo nad dwoma całymi bochenkami chleba. Podczas błogosławieństwa Hamoci należy trzymać oba bochenki, a następnie ukroić jeden z nich. Jest zwyczaj zaznaczania nożem na jednym z bochenków miejsca, gdzie będzie się go kroić. Powód jest taki, że w dni powszednie przed błogosławieństwem Hamoci nacina się bochenek chleba - ale nie można tak zrobić w Szabat, bo oba bochenki muszą być całe w chwili odmawiania błogosławieństwa, dlatego tylko zaznacza się miejsce cięcia, aby było wiadomo gdzie kroić i aby nie poświęcać zbyt dużo czasu na decydowanie, gdzie kroić bochenek. Układa się bochenki tak, że ten, który chce się ukroić - kładzie się bliżej, żeby nie lekceważyć przedmiotu micwy [przez przesuwanie bochenków]. Nawet jeśli je się kilka posiłków - na każdy trzeba mieć dwa całe bochenki. Podobnie jeśli ktoś odmawia kidusz rano przed głównym posiłkiem i je ciasto - powinien zjeść dwa kawałki ciasta.


18.

 

Jeśli dwa bochenki (lechem miszne) leżą tylko przed jednym z siedzących za stołem - to on odmawia błogosławieństwo Hamoci w dla wszystkich. Zanim powie to błogosławieństwo, powinien powiedzieć: Bireszut morai werabotai (Za pozwoleniem moich nauczycieli i mistrzów...) A po tym jak zjadł z pobłogosławionego bochenka - daje innym po kawałku do zjedzenia.


19.

 

Jeśli ktoś nie przeczytał paraszy [z Tory nadany tydzień] przed nadejściem Szabatu, to nie powinien jeść w sobotę rano, dopóki nie przeczyta paraszy. Ale jeśli nie przeczytał przed posiłkiem, powinien przeczytać koniecznie przed Minchą. Gdy już jest po Szabacie -można przeczytać paraszę do końca wtorku.


20.

 

Nie wolno pościć w Szabat nawet przez krótki czas. Z żadnego powodu nie wolno powstrzymywać się od jedzenia - aż do północy.


21.

 

Nie wolno martwić się - Boże uchowaj - żadnym kłopotem, ale należy prosić Miłosiernego Boga o miłosierdzie.


22.

 

Należy postarać się o liczne owoce dające ładny zapach, aby móc wypełnić obowiązek powiedzenia stu błogosławieństw. Jest przykazaniem, aby rozkoszować się każdą rzeczą, która daje przyjemność, jak jest napisane: "Nazwiesz Szabat przyjemnością".


23.

 

Po głównym posiłku w sobotę - jeśli ktoś ma zwyczaj spać - niech śpi, ale nie może powiedzieć: wyśpię się teraz, bo muszę zrobić coś zaraz po Szabacie, albo wyruszyć nocą w drogę.


24.

 

Następnie należy poświęcić czas na naukę Tory. W [jednej z] paraszy na Szabat (Ex. 35:1) jest napisane: "Wajakhel Mosze..." "Mojżesz zgromadził". Nasi rabini błogosławionej pamięci objaśniają to: dlaczego jest powiedziane w tej paraszy wajakhel (zgromadził) i nie jest tak powiedziane w całej Torze? Powiedział Święty Błogosławiony do Mojżesza: Zejdź i uczyń dla mnie zgromadzenia (kehilot) wielkie w Szabat, aby uczyły się pokolenia, które przyjdą po tobie. Aby robić zgromadzenia w każdy Szabat i uczyć się Tory wspólnie. Powiedzieli także: Szabaty i święta były dane Żydom tylko po to, by zajmowali się w nie Torą. W dni powszednie ludzie są pochłonięci swoją pracą i nie mają czasu, by uczyć się Tory w uporządkowany sposób. W Szabat i święta, gdy wolni są od swoich zajęć - mogą zająć się Torą tak jak należy. Dlatego ci, którzy pracują, a nie zajmują się Torą przez wszystkie dni tygodnia - mają tym większy obowiązek studiowania Tory w święty Szabat - każdy według swojej wiedzy i możliwości.

tłum. z hebr. Ewa Gordon