<-- Powrót

Rif - R. Jicchak Alfasi - Rif
(1013-1103)

talmudysta i kodyfikator prawa, pierwszy wybitny uczony żydowskiego Zachodu. Mieszkał w mie¶cie Fez w Maroku, w 75 roku życia przeniósł się do Hiszpanii, gdzie założył słynn± akademię talmudyczn± w Lucenie. Jego dzieło Sefer Hahalachot ("Księga praw", zwana też Alfas) jest pierwszym podstawowym kodeksem żydowskiego prawa.

Raszi - R. Szlomo Jicchaki
(1040-1105)

najwybitniejszy żydowski komentator; po studiach w Niemczech (w Moguncji i Wormacji) osiadł w rodzinnym Troyes (w Szampanii), gdzie prowadził własn± akademię i zajmował się produkcj± wina; jego komentarze do Tory i Talmudu Babilońskiego – drukowane w niemal wszystkich wydaniach obok zasadniczego tekstu – zrewolucjonizowały żydowsk± naukę, umożliwiaj±c samodzielne studiowanie.

Rabenu Tam - R. Jaakow ben Meir
(1100-1171)

wnuk Rasziego i brat rabina Samuela ben Meira (RaSzBaMa), mieszkał we Francji; był najwybitniejszym przedstawicielem szkoły tosafistów – komentatorów Talmudu; pisał też na temat gramatyki i Tory oraz tworzył poezję religijn±. W 1147 r. ledwo unikn±ł ¶mierci z r±k krzyżowców, którzy napadli na jego dom.

Rambam - (Majmonides) - R. Mosze ben Majmon
(1135-1204)

najwybitniejszy żydowski uczony epoki ¶redniowiecza, filozof, kodyfikator prawa i lekarz; urodzony w Kordobie w Hiszpanii, mieszkał póĽniej w Fezie (Maroko), a od 1165 r. w Kairze (Egipt), gdzie był lekarzem na dworze sułtana i duchowym przywódc± społeczno¶ci żydowskiej; napisał wiele wybitnych dzieł, z których dwa główne to kodeks prawa Miszne Tora ("Powtórzona Tora", zwana też Jad Chazaka – "Mocna ręka") i traktat filozoficzny More Newuchim ("Przewodnik dla bł±dz±cych"); pochowany jest w Tyberiadziea.

Ramban (Nachmanides) - R. Mosze ben Nachman
(1194-1270)

uczony, talmudysta, filozof, kabalista, komentator Tory, poeta i lekarz; był rabinem rodzinnej Gerony i duchowym przywódc± Żydów w Hiszpanii; po odbytej na rozkaz króla w 1263 r. dyspucie w Barcelonie, podczas której bronił judaizmu przed zarzutami ze strony reprezentantów Ko¶cioła, zmuszony był do opuszczenia Hiszpanii; w 1268 r. osiedlił się w Kraju.

Rosz - R. Aszer ben Jechiel
(1250-1327)

urodzony w Niemczech, uczeń rabina Meira z Rothenburga, po jego uwięzieniu przywódca społeczno¶ci żydowskiej w Niemczech. W 1303 r. uciekł do Hiszpanii, gdzie został rabinem Toledo. Najwybitniejszy w swoim czasie autorytet w za- kresie halachy – jego opinie wyrażone w responsach i komentarzach do Miszny i Talmudu stały się podstaw± prac jego syna R. Jaakowa ben Aszera.

Baal Haturim - R. Jaakow ben Aszer
(1275-1343)

kodyfikator prawa i komentator Tory, po ucieczce z ojcem – rabinem Aszerem ben Jechielem z Niemiec mieszkał w Toledo w biedzie, gdyż nie chc±c odrywać się od studiowania i pisania, odrzucał proponowane mu stanowisko rabina.
W swoim głównym dziele Arba Turim ("Cztery szeregi") na nowo uporz±dkował żydowskie prawo, pomijaj±c halachy odnosz±ce się do służby ¶wi±tynnej. Układ ten stał się podstaw± dla Szulchan Aruch.

R. Jicchak Aboab
XIV w.

talmudysta mieszkaj±cy w Hiszpanii, autor wielokrotnie drukowanego i tłumaczonego na kilka języków dzieła Menorat Hamaor ("Lichtarz ¶wiatła"), w którym zebrał i ułożył tematycznie etyczne nauki rabinów. Dzieło to miało spełniać podobn± rolę wobec zawartych w Talmudzie agad, jak± wobec halachy spełniało dzieło Rambama Miszne Tora.

R. Jicchak Abarbanel
(1437-1508)

m±ż stanu, filozof i komentator Tory; pochodził z Lizbony, był skarbnikiem króla Portugalii Alfonsa V, a póĽniej ministrem na dworze królów Hiszpanii Ferdynanda i Izabeli; bezskutecznie próbował zapobiec wypędzeniu Żydów z Hiszpanii w 1492 r.; po wygnaniu osiadł we Włoszech – pocz±tkowo w Neapolu,
a póĽniej w Wenecji, gdzie zmarł.

R. Josef Karo
(1488-1575)

kodyfikator prawa, talmudysta i kabalista. Po wygnaniu w 1492 r. z Hiszpanii mieszkał w Turcji, był rabinem w Adrianopolu i Nikopolu. W 1436 r. osiadł w mie¶cie Cfat (Safed) w Górnej Galilei, gdzie założył jesziwę. Jego główne dzieła to Bet Josef ("Dom Józefa") (napisany w formie komentarza do Arba Turim R. Jaakowa ben Aszera) i Szulchan Aruch ("Nakryty stół") – najbardziej podstawowy i najpopularniejszy kodeks żydowskiego prawa – zaakceptowany przez Żydów Aszkenezyjskich dzięki uzupełnieniom krakowskiego rabina Mosze Isserlesa.

Remu - R. Mosze Isserles
(1520-1572)

rabin krakowski i rektor krakowskiej jesziwy, najwybitniejszy aszkenazyjski kodyfikator prawa. Autor wielu dzieł z zakresu żydowskiego prawa, filozofii, kabały; jego komentarze-uzupełnienia do dzieł rabina Josefa Karo – Darche Mosze ("Drogi Mojżesza") do Bet Josef i Mapa ("Obrus") do Szulchan Aruch, wprowadzaj±ce aszkenazyjskie zwyczaje i praktyki, umożliwiły ukształtowanie się Żydów Aszkenazyjskich jako grupy jednolitej pod względem religijnym i kulturowym.

Taz - R. Dawid ben Szmuel Halewi
(1586-1667)

talmudysta i kodyfikator prawa, pierwszy wybitny uczony żydowskiego Zachodu. Mieszkał w mie¶cie Fez w Maroku, w 75 roku życia przeniósł się do Hiszpanii, gdzie założył słynn± akademię talmudyczn± w Lucenie. Jego dzieło Sefer Hahalachot ("Księga praw", zwana też Alfas) jest pierwszym podstawowym kodeksem żydowskiego prawa.

Szach - R. Szabtaj ben Meir Hakohen
(1621-1662)

talmudysta; pochodził z Litwy; jego nauczycielami byli krakowscy rabini: R. Joszua ben Josef (Megine Szlomo) i R. Abraham Heszel; po ucieczce z Polski przed Kozakami i wojskami rosyjskimi do Czech, został rabinem w Holeschau (dzi¶: Holeąov na Morawach); jego główne dzieło Sifte Kohen ("Wargi kapłana") jest komentarzem do dwóch czę¶ci Szulchan Aruch: do Jore Dea i Choszen Miszpat.

Magen Awraham - R. Abraham Halewi Gombiner
(1634-1682)

urodzony w G±binie, sprawował różne rabinackie funkcje w Kaliszu; jego główne dzieło to komentarz Magen Awraham ("Tarcza Abrahama") do Orach Chajim, jednej z czterech czę¶ci Szulchan Aruch, drukowany zwykle razem z komentarzem Ture Zachaw obok zasadniczego tekstu.

R. Chacham Cwi Aszkenazi
(1660-1718)

rabin i autorytet halachiczny, urodzony na Węgrzech, po utracie rodziny podczas oblężenia Budy przez Habsburgów, został wybrany rabinem w Sarajewie; po powtórnym ożenku w 1707 r. obj±ł stanowisko rabina w trzech hamburskich gminach (Hamburg, Altona i Wansbeck). W 1710 r. wybrany aszkenazyjskim rabinem Amsterdamu; w 1714 r. musiał opu¶cić to miasto po konflikcie ze zwolennikami fałszywego Mesjasza Szabataja Cwi. Został wówczas rabinem we Lwowie, gdzie zmarł; był ojcem rabina Jaakowa Emdena, przeciwnika rabina Jonatana Eibeschütza.

R. Jonatan Eibeschütz
(1690-1764)

najsłynniejszy w swoim czasie kabalista, talmudysta i kaznodzieja, urodzony w Krakowie, prawnuk krakowskiego rabina Natana Naty Spiry (Megale Amukot); rektor jesziwy i kaznodzieja, a póĽniej dajan (sędzia) w Pradze, od 1741 r. rabin w Metzu, a od 1750 r. w trzech hamburskich gminach (Hamburg, Altona i Wansbeck). Oskarżony przez uczonego i rabina Jaakowa Emdena (syna rabina Chachama Cwi Aszkenazego) o to, że jest zwolennikiem herezji fałszywego Mesjasza Szabataja Cwi; spór pomiędzy nimi podzielił na dwie czę¶ci ówczesny żydowski ¶wiat

Baal Szem Tow - R. Jisrael ben Eliezer
(1700-1760)

twórca i duchowy przywódca chasydyzmu – najważniejszego bodaj ruchu religijnego w nowożytnym judaizmie. Urodzony w Okopach ¶w. Trójcy, działał na Podolu (wówczas Polska, dzi¶ Ukraina). Przez wiele lat zajmował się leczeniem chorych;
ok. 1740 r. mieszkał w Międzybożu, gdzie zgromadził wokół siebie wielu uczniów, którym przekazywał swoj± własn± wersję kabały – żydowskiego mistycyzmu; po jego ¶mierci chasydyzm szybko rozprzestrzenił się w¶ród Żydów w Europie Wschodniej i ¦rodkowo-Wschodniej.

Gaon z Wilna - R. Elijahu ben Szlomo Zalman
(1720-1797)

urodzony w Sielcu koło Grodna, był cudownym dzieckiem, od szóstego roku życia studiował Torę i Talmud. Większo¶ć życia spędził w Wilnie, gdzie prowadził jesziwę i po¶więcał cały swój czas studiowaniu. Był głównym przeciwnikiem chasydyzmu. Jego dzieła: komentarze do Tory, Talmudu, do Szulchan Aruch i do pism kabalistycznych, opublikowane zostały przez uczniów po jego ¶mierci. Gaon z Wilna wywarł wielki wpływ na życie Ży- dów w Europie Wschodniej; to dzięki niemu żydowskie nauczanie po kryzysie w poprzednim stuleciu odrodziło się w litewskich jesziwach.

R. Akiba Eiger
(1761-1837)

talmudysta, kodyfikator prawa, jeden z najwybitniejszych autorytetów swojej epoki, urodzony w Eisenstadt (Austria), swoje pierwsze dzieło napisał w wieku 13 lat; był rabinem w Märkisch Friedland, a w 1814 r. został wybrany rabinem
w Poznaniu; był przeciwnikiem judaizmu reformowanego.
Jego najbardziej znane dzieła to responsa, a także komentarze i glosy do Miszny i Szulchan Aruch.

Chatam Sofer - R. Mosze Sofer
(1762-1839)

komentator Tory, autorytet w kwestiach halachicznych; urodzony we Frankfurcie nad Menem, kiedy w 1806 r. został rabinem w Pressburgu (dzisiaj: Bratysława), tutejsza jesziwa stała się najważniejszym w ¶wiecie o¶rodkiem studiów rabinackich; czołowy przeciwnik judaizmu reformowanego; zięć rabina Akiby Eigera; jego syn Szymon Sofer był w latach 1861-1883 rabinem w Krakowie.