Rozdział III - Duchowa choroba

Filozofowie wcześniejszych generacji stwierdzili, że dokładnie tak jak ciało może znajdować się w stanie choroby i zdrowia, również i dusza może znajdować się w stanie choroby i zdrowia. Dusza jest zdrowa wówczas, kiedy dążenia jej i jej składników prowadzą do właściwego, dobrego zachowania i do słusznych uczynków. Choroba duszy odzwierciedla się stanem, w którym ona i jej składniki prowadzą do niewłaściwego zachowania, do szkodliwych, haniebnych działań. {Nie miejsce tutaj na omawianie] zdrowia i choroby ciała, jest to bowiem dziedzina nauk medycznych. [Tym niemniej fizyczna choroba może posłużyć nam tutaj za analogię¹]. Kiedy ludzie są chorzy, ich zmysły są pomieszane, i to, co słodkie, smakuje im jak to, co gorzkie, a to, co gorzkie, jak to, co słodkie. Uznają oni rzeczy przyjemne za niemiłe i z całej siły pragną - i sprawiają im przyjemność - rzeczy, które wcale nie przyczyniają się do ich ozdrowienia. Co więcej, [czasem] ich zachowanie jest jeszcze bardziej szkodliwe dla nich samych - na przykład mogą jeść mydło, węgiel, proch albo bardzo gorzkie lub kwaśne przedmioty, których zdrowy człowiek nie tylko nie pragnąłby, ale budziłyby w nim wstręt. Podobnie [jak w tej analogii] jest z ludźmi, którzy cierpią na dolegliwości duszy; grzeszni i niegodziwi, uważają za dobre to, co niepożądane, a za niepożądane to, co dobre. Grzesznik będzie bowiem szukał takich bodźców, które w rzeczywistości są czymś złym, a jednak z powodu słabości swojego charakteru będzie uważał, że są one czymś dobrym. Kiedy jakiś chory człowiek staje się świadom swojej choroby, a sam nie posiada wiedzy medycznej, to wówczas szuka lekarza, który pouczyłby go odnośnie tych sposobów leczenia, którym powinien się poddać. [Lekarz] ostrzeże go przed tymi rzeczami, które uważa on za przyjemne, i zmusi go do zażycia lekarstw, które uleczą jego ciało, [nawet jeśli] są one gorzkie i niesmaczne. Umożliwi mu to [w przyszłości] wybieranie tego, co dobre, zaś odrzucanie tego, co jest [naprawdę] szkodliwe. Podobnie jak w tej analogii, jest czymś właściwym, aby ci, którzy cierpią na duchowe dolegliwości, poszukali kogoś mądrego, kto leczy dusze, który ostrzeże ich przed tym, co jest złe, a co oni uważają za dobre, i kto uzdrowi ich poprzez takie działania, jakie uzdrowią cechy charakteru ich dusz, jak to będzie wyjaśnione w rozdziale następnym. Ludzie, którzy cierpią na dolegliwości duchowe, ale nie zdają sobie z nich sprawy i sądzą o sobie, że są zdrowi, albo też wiedzą o nich, ale nie chcą być uleczeni, z całą pewnością zginą, tak samo jak chory człowiek kierujący się tylko swoimi pożądaniami bez żadnego leczenia. O tych, którzy mając świadomość [niegodziwości swojego postępowania] nie zmieniają swojego zachowania, Tora prawdy mówi, że "powiększają oni zaspokajanie swoich pragnień" ², to znaczy że zamierzają oni zaspokoić swoje pragnienia i - zamiast tego - po prostu jeszcze je powiększają. Jeśli zaś chodzi o tych, którzy nie są świadomi [swojej słabości], król Salomon powiedział: "Droga niegodziwego wydaje mu się właściwa, a ten, kto słucha rady, jest mądry" ³ - to znaczy że ten, kto słucha rady mądrych, sam staje się mądry, gdyż pokażą mu oni drogę prawdy, nie zaś tę drogę, co do której przypuszczają, że jest prawdziwa. I powiedział on jeszcze: "Jest taka droga, która człowiekowi wydaje się słuszna, ale w końcu prowadzi ona do smierci."⁴ Jeśli zaś chodzi o tych ludzi, którzy są duchowo chorzy i którzy nie wiedzą, co jest dla nich korzystne, a co jest dla nich szkodliwe, to powiedziano o nich: "Droga grzeszników jest jak ciemność; nie wiedzą oni, na czym się potkną."⁵ Umiejętność leczenia dusz opisana będzie w rozdziale czwartym.

tłumaczenie Henryk Halkowski