Rozdział VII - Zasłony [naszych prawdziwych jaźni] i jak one działają

W wielu miejscach w midraszach i agadach - wliczając do tego także niektóre cytowane w Talmudzie fragmenty tekstu - [stwierdzono], że są tacy prorocy, którzy widzą Boga [ukrytego] za wieloma zasłonami, i tacy, którzy widzą Go za mniejszą ilością zasłon. [Różnica ta zależy od] stopnia ich bliskości z Bogiem i od wysokości poziomu ich proroctwa. Z tego powodu powiedziano, że Mojżesz widział Boga poza jedną tylko błyszczącą - to znaczy przeźroczystą - zasłoną. To właśnie oznacza wyrażenie, że "on [tj. Mojżesz] patrzył przez brylantowe zwierciadło."¹ Termin "brylantowe zwierciadło" odnosi się do soczewki uczynionej z jakiejś błyszczącej substancji, takiej jak diament lub kryształ, jak to wspomniano w zakończeniu traktatu Keilim.² Intencją tej wypowiedzi jest to, że - jak to już wspomnieliśmy w rozdziale drugim - istnieją intelektualne pozytywne własności i etyczne pozytywne własności. W przeciwieństwie do nich istnieją intelektualne niewłaściwości - na przykład głupota, naiwność, trudność rozumienia - i etyczne niewłaściwości - na przykład żarłoczność, złość, gniew, zuchwałość, miłość do pieniędzy, i tym podobne. I zaiste, jest ich bardzo dużo; w rozdziale czwartym pisaliśmy o tym, jak można je rozróżnić. Wszystkie te niewłaściwości są zasłonami oddzielającymi człowieka od Boga. Wspomniał o tym prorok, mówiąc: "To wasze grzechy są tym, co was oddziela od waszego Boga."⁴ "Wasze grzechy" to znaczy te niewłaściwości, które określone są jako zasłony oddzielające nas od Niego. Wiedz o tym, że prorok nie będzie prorokował tak długo, dopóki nie zdobędzie wszystkich intelektualnych pozytywnych własności i większej ilości - w tym tych najważniejszych - spośród etycznych pozytywnych własności. Tego właśnie dotyczy wypowiedź naszych Mędrców: "Duch proroctwa spocznie tylko na mądrym człowieku, który jest silny i bogaty."⁵ Termin "mądry człowiek" z całą pewnością zawiera w sobie wszystkie intelektualne pozytywne własności. Termin "bogaty" zawiera w sobie wszystkie etyczne pozytywne własności, odnosi się on bowiem do cechy bycia zadowolonym. [Nasi Mędrcy] nazwali człowieka, który jest zadowolony, bogatym - stwierdzając: "Kto jest bogaty? Ten, który jest szczęśliwy ze swojego udziału"⁶ - to znaczy jest szczęśliwy z tego, co dał mu los, i nie smuci się z powodu tego, czego los mu nie dał. Podobnie termin "silny" odnosi się do etycznych pozytywnych własności - to znaczy do umiejętności kierowania swoich możliwości w zgodzie ze swoim zamiarem, jak to już wyjaśniliśmy w rozdziale piątym. Ta myśl zawarta jest w wypowiedzi naszych mędrców: "Kto jest silny? Ten, który pokonuje swoje naturalne skłonności."⁷ Nie jest wcale koniecznym, aby prorok opanował swoje pozytywne własności etyczne do takiego stopnia, żeby nie miał żadnych wad. Jest to najzupełniej oczywiste w świetle tego faktu, że chociaż [król] Salomon był prorokiem - co stwierdza wiersz: "W Giwon (Gibeonie) Bóg objawił się Salomonowi"⁸ - znajdujemy jednak wyraźną informację o jego etycznym braku, to jest o nadmiernym uleganiu swoim żądzom; [posiadał on bowiem] wiele żon, co było rezultatem tej właśnie jego cechy ulegania swoim żądzom. Pismo wyraźnie [krytykuje] go z tego powodu, tak jak napisano: "Czyż Salomon, król Izraela, nie zgrzeszył w ten właśnie sposób ?"⁹ Podobnie był prorokiem król Dawid, tak jak napisano: "Rzekł do mnie [Bóg Izraela], przemówiła do mnie Opoka Izraela."¹⁰ Pomimo tego znajdujemy stwierdzenie, że brak mu było litości. Chociaż ta jego właściwość wymierzona była przeciwko poganom i zabijając wielu spośród tych, którzy odrzucali Boga, był równocześnie miłosierny dla Żydów, tym niemniej znajdujemy w Księdze Kronik stwierdzenie, że Bóg uznał, iż nie jest on odpowiednim człowiekiem dla zbudowania Świątyni, ponieważ zabił on wielu ludzi, tak jak powiedziano: "Nie możesz zbudować Świątyni dla imienia Mojego, gdyż wiele krwi wylałeś na ziemię przede Mną."¹¹ Podobnie widzimy, że [prorok] Eliasz posiadał w swoim charakterze cechę gniewu. Nasi Mędrcy wyjaśniają, że chociaż kierował go przeciwko nie ufającym Bogu i na nich skupiał swoją złość, Bóg usunął go [z tego świata] mówiąc mu, że człowiek znajdujący się na tak wysokim poziomie żarliwości nie powinien żyć pomiędzy ludźmi, gdyż mógłby spowodować, iż zostaliby oni zniszczeni.¹² Podobne prorok Samuel [miał wady, czego dowodzi] jego strach przed królem Saulem.¹³ Także i Jakub obawiał się Ezawa¹⁴. [Pomimo posiadania tych braków i wad, wymienieni powyżej prorocy byli zdolni przekazywać słowo Boga.] Jednak te [niepożądane] cechy, [które posiadali], były dla nich jak zasłony. Kto miał dwie albo trzy właściwości, które zbaczały ze środkowej drogi, jak to już wyjaśniono w rozdziale czwartym, ten widział Boga za dwiema albo trzema zasłonami. Nie dziw się wcale temu faktowi, że braki człowieka odnoszące się do jego duchowego rozwoju obniżają poziom jego prorokowania. I rzeczywiście stwierdzamy, że brak etycznego rozwoju może całkowicie uniemożliwić prorokowanie. I tak na przykład jeśli chodzi o gniew, to nasi Mędrcy powiedzieli: "Jeśli ktoś okazuje gniew, a jest on prorokiem, to dar prorokowania może go opuścić."¹⁵ Wywiedli oni tę koncepcję z [opowieści biblijnej] dotyczącej proroka Eliszy (Elizeusza), który tak długo nie mógł uzyskać widzenia [od Boga], dopóki nie uwolnił się od gniewu, i z tego powodu poprosił: "Sprowadźcie mi muzyka."¹⁶ Podobnie zmartwienie i melancholia [przeszkadzają prorokowaniu], o czym świadczy ten fakt, że duch prorokowania nie spoczywał na Jakubie w czasie tych lat, w których opłakiwał on [Józefa] - i było tak dopóki nie doszła do niego wiadomość, że Józef żyje. Z tego powodu wiersz: "I ożywił się duch Jakuba, ich ojca"¹⁷ Targum - który tłumaczy według interpretacji wywodzących się poprzez tradycję od Mojżesza - oddaje jako "I duch prorokowania spoczął na Jakubie, ich ojcu". Nasi Mędrcy tak to skomentowali: "Proroctwo nie ma miejsca pośród lenistwa czy smutku, ale pośród radości."¹⁸

tłumaczenie Henryk Halkowski